พลวัตการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินหลังก่อตั้งมหาวิทยาลัยพะเยา

บทคัดย่อ

         การยกระดับเป็นมหาวิทยาลัยพะเยาถือเป็นปัจจัยสำคัญที่กระตุ้นการเติบโตทางเศรษฐกิจและสังคมในพื้นที่อำเภอเมืองพะเยา ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินอย่างมีนัยสำคัญ การวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์พลวัตและการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินในเขตอำเภอเมืองพะเยา ในช่วงปี พ.ศ. 2558 ถึง 2568 ซึ่งเป็นช่วงเวลาหลังการก่อตั้งมหาวิทยาลัยอย่างเป็นทางการ โดยประยุกต์ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (Geographic Information System: GIS) ร่วมกับการแปลตีความข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม Landsat-8 เพื่อจำแนกการใช้ประโยชน์ที่ดินออกเป็น 5 ประเภท ได้แก่ พื้นที่เมืองและสิ่งปลูกสร้าง, พื้นที่เกษตรกรรม, พื้นที่ป่าไม้, แหล่งน้ำ และพื้นที่โล่ง/เบ็ดเตล็ด ผลการศึกษาชี้ให้เห็นถึงการขยายตัวของเมืองอย่างชัดเจน โดยพื้นที่เมืองและสิ่งปลูกสร้าง ในปี พ.ศ. 2568 มีจำนวน 82,949 ไร่ ของพื้นที่อำเภอเมืองพะเยา (ร้อยละ 15.01) เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดถึงร้อยละ 3.68 จากปี พ.ศ. 2558 การเติบโตนี้สอดคล้องกับการลดลงของพื้นที่ป่าไม้ ที่มีจำนวน 230,234 ไร่ (ร้อยละ 41.65) ซึ่งลดลงร้อยละ 2.91 ในขณะที่พื้นที่เกษตรกรรมลดลงเล็กน้อย (ร้อยละ 0.09) ผลการวิจัยสะท้อนให้เห็นถึงพลวัตการเปลี่ยนแปลงเชิงพื้นที่ที่ได้รับอิทธิพลโดยตรงจากการเติบโตของมหาวิทยาลัยและชุมชนโดยรอบ ข้อมูลที่ได้นี้จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการวางแผนและบริหารจัดการเมือง เพื่อรองรับการขยายตัว
ในอนาคตและส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนของอำเภอเมืองพะเยาต่อไป